ကြန္တီနမ္တဲလ္ဒႆနပညာ-(၄)

ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာဒႆနနွင့္ ကြမ္တီနမ္တဲလ္ ဒႆန

 

Richard Rorty

ကြန္တီနမ္တဲလ္ဒႆနပညာဟာ ေခတ္သစ္ ေလာကၾကီးရဲ႕ လူမႈေရး အေလ့အက်င့္ေတြကို ေဝဖန္တယ္။ ယေန႔ ကမၻာၾကီးက တသီးပုဂၢလ လူသားရဲ႕ ကိုယ့္ကိုယ္ကိုယ္ အၾကြင္းမဲ့ ပိုင္စိုးမႈနဲ႔ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းရဲ႕ လြတ္ေျမာက္မႈ အေပၚ အေျခခံရင္း ျဖစ္ေပၚလာတဲ့ လူမႈေရး အေလ့အက်င့္ေတြကို ဆန္းစစ္ေဝဖန္တဲ့ အပိုင္းကို အေျခခံထားတာ မ်ားတယ္။ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနက ကမၻာေလာကၾကီးရဲ႕ ပံုသ႑ာန္ေျပာင္းလဲမႈကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ၾကည့္တတ္တယ္။ ဒီလို အေလ့အက်င့္ကေတာ့ မ်ားေသာ အားျဖင့္ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနပညာထဲက ဆိုရင္ ဂႏၱဝင္ဘက္က ေဟဂယ္နဲ႔ နစ္ေရွး ျပီးေတာ့ ေခတ္ျပိဳင္ထဲက ဆိုရင္ ဟားဘားမတ္၊ ဖူးကိုး၊ ဒဲရီဒါ တို႔ အလုပ္လုပ္ပံုနဲ႔ ဆက္စပ္ေနတယ္။

ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆနနဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆန နယ္နွစ္ခု စလံုးမွာ ေျခတစ္ဖက္စီ ေျခခ်ျပီး အလုပ္လုပ္ခဲ့သူ ရစ္ခ်က္ေရာ္တီ Richard Rorty အေၾကာင္းကို ေျပာဖို႔ လိုမယ္။ ေရာ္တီဟာ အဂၤလိပ္ စကားေျပာ ဒႆန ပညာရွင္ေတြထဲက တစ္ဦးပဲ ။ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆနနဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆန နယ္နွစ္ခု စလံုးကို ေရာစပ္ပစ္ဖို႔ ၾကိဳးစားတယ္။ နယ္နွစ္နယ္ စလံုးကလည္း သူ႔အေပၚကို ေဝဖန္တယ္။ ဋီကာ ဖြဲ႔တဲ႔ ဆရာေတြကေတာ့ သူ႔ကို ကြန္တီနမ္တဲလ္ ထဲေရာ၊ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆန ထဲကိုပါ မထည့္ခ်င္ၾကဘူး။ အေမရိကန္ ပရဂၢမာ တစ္ဇင္း ေအာက္မွာ ရွိေပမယ့္ ဒႆနပံုစံ လမ္းေၾကာင္းနွစ္ခုနဲ႔ အစ္ဇင္ ism နဲ႔က ဘာမ်ွ မဆိုင္လွဘူး။ ေရာ္တီဟာလည္း ပရဂၢမာတစ္ တစ္ဦး ရယ္လို႔ သတ္မွတ္နိုင္ေပမယ့္ ဒႆနပံုစံ ဘယ္လမ္းေၾကာင္းနွစ္ခုထဲ ဘယ္လမ္းေၾကာင္းမွာမွ ထည့္ဝင္မခံရဘူး။ ေရာ္တီက လမ္းေၾကာင္းနွစ္ခုကို ေရာယွက္တဲ႔ အတြက္ ဒီလို ျဖစ္ရတာပါပဲ။ ေရာ္တီရဲ႕ အျမင္အရေတာ့ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆနဟာ အဓိက အားျဖင့္ ‘ျပႆနာေတြ’ ကို ကိုင္တြယ္ျပီး ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနပညာကေတာ့ ‘ကိုယ္ပိုင္နာမ္ေတြ’ Proper names ကို စမ္းစစ္တယ္။

ေရာ္တီ ေျပာတဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနပညာက ‘ကိုယ္ပုိင္နာမ္ေတြ’ ကို ကိုင္တြယ္တယ္ဆိုေတာ့ ဘာလဲ ရယ္လို႔ေတာ့ ေမးရမယ္။ ေရာ္တီ ဆိုလိုခ်င္တာက ေခတ္ျပိဳင္ ကြန္တီ နမ္တဲလ္ ဒႆနပညာဟာ စာအုပ္ေတြ၊ စာတမ္းေတြ၊ ေဆြးေႏြးတင္ျပခ်က္ေတြကို သာ အဓိက ထား ေဆြးေႏြးတယ္။ အထူးသျဖင့္ ပင္မ ေရစီးထဲက မဟာ ဒႆနပညာရွင္ ေတြရဲ႕ အေရးအသားေတြကို သာလ်ွင္ ေဆြးေႏြးတာပါ။ ေရာ္တီရဲ႕ ကိုယ္ပိုင္နာမ္ေတြဆိုတာ ဒီသေဘာပဲ။ မဟာ ဒႆန ပညာရွင္ေတြရဲ႕ အေရးအသားတစ္ခုကို ျဖစ္ေစ၊ နွစ္ခုသံုးခုကို ျဖစ္ေစ၊ ဒႆနာ ပညာ အခ်င္းခ်င္းကို ျဖစ္ေစ ႏိႈင္းယွဥ္ ေဆြးေႏြးတာဟာ ကိုယ္ပိုင္နာမ္၏ ဒႆနပညာရွင္ၾကီးေတြရဲ႕ အေရးအသားကိုသာ ကိုင္တြယ္တာလို႔ ဆိုလိုတာ ျဖစ္ပါတယ္။ အစဥ္အလာ ဒႆန ပညာနဲ႔ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆနေတြ လုပ္သလို၊ ‘အမွန္တရား အယူအဆ’ ရယ္လို႔ ေခါင္းစဥ္တပ္ျပီး မေရးဘူး။ အမွန္တရား အယူအဆကို ေရးမယ္ဆိုရင္ေတာင္ ဒႆန ပညာရွင္ တစ္ဦးဦးကို အေျခခံျပီး ဥပမာ – “တူမယ္နဲ႔ ဟိုက္ေဒးဂါးတို႔ထံက အမွန္တရား အယူအဆ ” ရယ္လို႔ ေရးတယ္။ ‘လစ္ဘရယ္ဝါဒ အေပၚ ဘံုဝါဒ အျမင္မွ ေဝဖန္ခ်က္’ အစား ‘ေဟဂယ္၏ ကန္႔အေပၚ ေဝဖန္ခ်က္၊ ေခတ္ျပိဳင္ နိုင္ငံေရး သီဝရီနွင့္ ဆက္စပ္ပံု’ လို႔ေရးမယ္။ ‘က်င့္ဝတ္ သီအိုရီ၏ အကန္႔အသတ္မ်ား’ အစား ‘နစ္ေရွး၏ ဂ်ီနီယာယ္လ္ေလာ္ဂ်ီမွ ကိုယ္က်င့္တရား အေပၚ ေဝဖန္ခ်က္’ ဆိုျပီး တင္ျပမယ္။ ‘ပုဂၢလိက သီးျခား အမွတ္ လကၡဏာ၏ ျပႆနာ’ ဆိုတာ အစား ‘ကန္႔မွ ဒဲရီဒါ အထိ လူမႈ အတၱ အယူအဆ’ ရယ္လို႔ ေရးမယ္။

ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆန ပညာရဲ႕ ဒီလိုမ်ိဳး တင္ျပပံုလုပ္ရပ္ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆန ပညာရွင္ေတြက အေတာ္ကေလး မနွစ္သက္ဘူး။ သူတို႔က ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆန ပညာရွင္ေတြဟာ ကိုယ္ပိုင္နမ္ (ဝါ) မဟာ ဒႆန ပညာရွင္ေတြကိုသာ အေျခခံျပီး ႏိႈင္းယွဥ္ ေျပာတဲ႔အတြက္ မွတ္ခ်က္ေပးရံု အဆင့္သာ ရွိတယ္။ ကိုယ္ပိုင္ မူရင္း ဒႆနကို မထုတ္ႏိုင္ဘူးလို႔ ယူဆတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဒႆန ပညာအေပၚ ေမးခြန္း ၾကီးမားစြာ ထုတ္ရင္း မူရင္း ဒႆန တစ္ခုလို ရပ္တည္ႏိုင္တဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနေတြ မရွိဘူး မဟုတ္၊ ရွိတယ္ဆိုတာကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆန ပညာရွင္ေတြ သိၾကပါတယ္။ ဒါကိုလည္း သူတို႔က ဒီလို ကြန္တီ နမ္တဲလ္ ဒႆနမ်ိဳးဟာ ဒႆနပညာရဲ႕ နက္ရိႈင္းတဲ႔ ေမးခြန္းေတြဘက္ မွတ္ခ်က္၊ အနက္ျပန္ဖြင့္ဆိုျခင္း၊ ဘာသာျပန္ျခင္း ေတြ အေပၚ မွတ္ေက်ာက္ခံတစ္ရပ္လို အလုပ္လုပ္ေနရတယ္လို႔ ျမင္တယ္။ အစဥ္အလာ ဒႆနပညာကေန ၾကည့္ရင္ ‘အနက္ျပန္ ဖြင့္ဆိုပံု’ ကို ဒႆနပညာရဲ႕ အေျခခံ အုပတ္ျမစ္တစ္ခုလို ခံယူလာတဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနပညာဟာ မဖြယ္မရာ လုပ္ေနသလိုေတာင္မွ ျမင္ခ်င္ၾကတယ္။ ကိုယ္ပိုင္နာမ္ေတြနဲ႔သာ အလုပ္လုပ္တယ္ ဆိုတဲ႔ အတြက္ ‘ျပႆနာ’ ေတြကို လံုးဝ ပစ္ပယ္ထားတယ္လို႔ ေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ျပႆနာေတြကိုသာ ကိုင္တြယ္တဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနလည္း ရွိတယ္။ ဒါေပမယ့္ ျပႆနာကို ကိုင္တြယ္တဲ႔ ေနရာမွာ သူတို႔က တက္စ္ Text ( ဆိုလိုတာကေတာ့ မူရင္း အေတြးအေခၚခ်ည္း သက္သက္၊ အယူအဆခ်ည္းသက္သက္ကို ျဖစ္ပါတယ္ – ေဇယ် ) အားျဖင့္ ေသာ္လည္းေကာင္း၊ အဆက္အစပ္ အားျဖင့္ေသာ္လည္းေကာင္း ကိုင္တြယ္တယ္။

 

Stanley Cavell

ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနပညာရပ္မွာ ျပႆနာကို တက္စ္ နဲ႔ အဆက္အစပ္အားျဖင့္ ကိုင္တြယ္ပံုအေၾကာင္း ေျပာရရင္ေတာ့ စတင္ေလကာဗဲလ္ Stanley Cavell ကို ေျပာရပါမယ္။ ေရာ္တီလိုပါပဲ။ ကာဗဲလ္ ဟာ အေမရိကန္ ဒႆန ပညာရွင္ပါ။ ေရာ္တီနဲ႔ မတူတာက သူ႔ကို ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆနထဲကိုေရာ၊ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနထဲကိုပါ ထည့္သြင္းတာကို လက္မခံဘဲ ျငင္းဆိုတယ္။ ေရာ္တီက ေရာယွက္ဖို႔ ၾကိဳးစားတယ္။ ကာမဲလ္ကေတာ့ ၎ဒႆန လမ္းေၾကာင္းနွစ္ခု စလံုး မွာ ရွိေနတဲ႔ အေမရိကန္ ေတြ႔ၾကံဳလြန္ ဝါဒ Transcendentalism ကေန လ်စ္လ်ဴရွဳထားတဲ႔ ဒႆန အပိုင္းဆီကို သြားတယ္။ ကာဗဲလ္က သူ႔ရဲ႕ ၁၉၇၉ ခုနွစ္ထုတ္ The Claim of Reason စာအုပ္မွာ ” ကၽြန္ေတာ္က ဒႆန ပညာကို ျပႆနာတစ္ခုထက္ တက္စ္ေတြရဲ႕ အခု အေနနဲ႔ သာ နားလည္ထားပါတယ္ ” လို႔ ဆိုပါတယ္။ တက္စ္ေတြရဲ႕ သေဘာကို ေလ့လာတာဟာ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနမွာ အထင္အရွား ေတြ႔ရမွာ ျဖစ္ပါတယ္။

ကြန္တီနမ္တဲလ္ သေဘာမွာ တက္စ္နဲ႔ ေကာန္တက္စ္ ( အဆက္အစပ္ ) ဟာ သီးျခားစီ ရပ္တည္ေနတာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆန ကေတာ့ တက္စ္ ( ဝါ ) ဒႆန ပညာရွင္ေတြရဲ႕ အေရးအသား ထက္ “ျပႆနာ” ေတြကိုသာ စိတ္ဝင္စားတယ္။ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနကေန စိတ္ဝင္စားတဲ႔ တက္စ္ ( ဝါ ) ဒႆနပညာရွင္ေတြရဲ႕ အေရးအသား ထဲမွာ လည္း ဒႆနပညာဆိုင္ရာ ျပႆနာေတြ ရွိေနတာပါပဲ။ ဒႆနပညာရွင္ရဲ႕ အေရးအသား တက္စ္ထဲက ဖြဲ႔စည္းျဖစ္ေပၚလာတဲ႔ ျပႆနာဟာ သူ႔ရဲ႕ အဆက္အစပ္နဲ႔ ယွဥ္ျပီးေတာ့မွ ျဖစ္လာတာ။ ဥပမာ – ‘ကန္႔မွ ဒဲရီဒါ အထိ လူမႈအတၱ အယူအဆ’ ဆိုတဲ႔ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနမွာ ‘လူမႈ အတၱ’ ဆိုတဲ႔ ဆိုတဲ႔ ဒႆန ဆိုင္ရာ ျပႆနာကေတာ့ ပါေနတာပါပဲ။ ဒါေပမယ့္ ဒီ ဒႆနဆိုင္ရာ ျပႆနာက ခြဲျခမ္းစိတ္ျဖာ ဒႆနမွာလို အၾကြင္းမဲ႔ သေဘာ မေဆာင္ဘူး။ အဆက္အစပ္ အေပၚကို အေျချပဳတယ္။ ျပီးေတာ့ ေရးသားတင္ျပသူ ဒႆန ပညာရွင္ ကိုယ္တိုင္ ျပဳလုပ္ထားတဲ႔ ‘ကန္႔မွ ဒဲရီဒါ အထိ’ ဆိုတဲ႔ သမိုင္းဆိုင္ရာ အဆက္အစပ္ကလည္း ပါဝင္ေနေသးတယ္။ ဒီေဆြးေႏြးခ်က္ကို ျပဳလုပ္ဖို႔ အတြက္ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနပညာရွင္ က ကာလတရား အမ်ိဳးမ်ိဳးထဲက သူၾကိဳက္တဲ႔ အရင္းအျမစ္အမ်ိဳးမ်ိဳး ကို အသံုးျပဳထားတယ္ ဆိုတာလည္း အထင္အရွား ေတြ႔ရမယ္။ ျပႆနာရဲ႕ သဘာဝအေပၚ အေျခခံျပီး ဘယ္လို အဆက္အစပ္ကေန အလုပ္လုပ္မလဲ ဆိုတာ ကြန္တီနမ္တဲလ္ ဒႆနမွာ ေတြ႔ရေလ့ရွိတဲ႔ အေျခခံ အယူအဆပဲ ။ဒါမ်ိဳးကို ေဟဂယ္၊ မာ့က္စ္၊ နစ္ေရွးတို႔ထံမွာ သာမကဘူး ဖူးကိုး၊ ဒဲရီဒါ၊ ဒီလူးစ္တို႔ထံမွာလည္း ေတြ႔ရမယ္။

To be Continue.

About zayya
Just Be. That's Enough! Shared words with Silence.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: