လေပၚမွာ ေရရွိသတဲ့

lunar sample 74220

ျဂိဳလ္တစ္ခုမွာ သက္ရွိသတၱဝါ ျဖစ္ေပၚႏိုင္ဖို႔ အဓိက အေထာက္အပံ့ ဟာ ေရ ျဖစ္ပါတယ္။ ေရ ရဲ႕ အေရးပါမႈကုိ အသိအမွတ္ ျပဳရင္း အာကာသ တစ္ခြင္ ေလ့လာေရး လုပ္သမ်ွမွာ ဒီ ေရ က႑ကို အထူးအေရးေပး သုေတသန ျပဳတတ္ၾကတယ္။ အခုလည္း လေပၚမွာ ေရမရွိဘူး လို႔ သိမွတ္ ထားခဲ့ၾကေပမယ့္ သိပၸံပညာရွင္ေတြက ဆက္ စူးစမ္းေနတာ ၾကာျပီ။ မၾကာေသးမီက လရဲ႕ ေက်ာက္ အပိုင္းအစ ေလးေတြထဲမွာ သလင္း ဓာတ္ဖန္တံုး လို ေက်ာက္ဆိုင္စ ေလးေတြထဲမွာ ေရပါဝင္ႏိုင္တဲ့ အလားအလာ ေတြ ရွိေၾကာင္း ေတြ႕ခဲ့ရတယ္ ဆိုပါတယ္။ လနဲ႔ ဆက္ႏြယ္ေနျပီး ေခ်ာ္ရည္လို ပူျပင္း ရဲ႕ ျဒပ္ရည္တစ္မ်ိဳး ရွိတယ္။ အဲ့ဒီ အရည္မွာ ေရ ( H2O ) ပါဝင္ႏိုင္တဲ့ ႏႈန္းဟာ နကိုက သိခဲ့တာ ထက္ အဆ တစ္ရာ ပိုေနပါတယ္တဲ့။

၁၉၇၂ ခုႏွစ္ အပိုလို ၁၇ အာကာယာဥ္ ကို လေပၚ လႊတ္တင္ စဥ္က ေကာက္ယူလာတဲ့ ေခ်ာ္စိုင္ခဲလို ေက်ာက္တစ္မ်ိဳးကို ေလ့လာရင္း ဒီအေျဖကို ရလာ တယ္။ အဲ့ေက်ာက္ကို lunar sample 74220 လို႔ နာမည္ေပးထားတယ္။ တိုက္ေတနီယမ္ တန္းျမင့္ သတၱဳမ်ိဳး ျဖစ္ျပီး အဝါေရာင္ အၾကည္ သား ေျမစိုင္ခဲ ျဖစ္ပါတယ္။ သိပၸံပညာရွင္မ်ား အဖြဲ႕က ion microprobe instrument ( ျဒပ္စင္ မူကြဲ ေလ့လာေရး ကိရိယာ ) တစ္မ်ိဳး ကို အသံုးျပဳခဲ့ျပီး အဲ့ေျမစိုင္ခဲ ေလးမွာ ေရ ဘယ္ေလာက္ ပါဝင္ႏိုင္ႏႈန္း ရွိတယ္ ၊ ေရဘယ္ေလာက္ ပါဝင္ေနႏိုင္တယ္ ဆိုတာ စူးစမ္း ၾကည့္ၾကတယ္။ တကယ္ေတာ့ ဒီေျမစိုင္ခဲေလးဟာ လြန္ခဲ့တဲ့ ႏွစ္ ၃.၇ ဘီလ်ံ နီးပါး အၾကာက လရဲ႕ အေပၚယံ မ်က္နွာျပင္မွာ ေပါက္ကြဲမႈ၊ တြန္းတိုက္မႈ တစ္ခုခု ျဖစ္ခဲ့ျပီး ေပၚေပါက္လာတာ ျဖစ္မယ္ လို႔ ေကာက္ခ်က္ ခ်ခဲ့ၾကတယ္။

Science Express ရဲ႕ ျပီးခဲ့တဲ့ ေမလ ၂၆ ရက္ေန႔ ၊ ထုတ္ျပန္ခ်က္မွာ “Giant Impact Theory” နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ေမးခြန္းေတြ တင္ျပထားတယ္။ GIT ဆိုတာ ျဂိဳဟ္၊ လမ်ား တြန္းတိုက္မိျခင္း နဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ၾကံဆထားတဲ့ သီဝရီပါ။ အဲ့သီဝရီမွာ လ ဘယ္လို ျဖစ္ေပၚတယ္ ဆိုတဲ့အေၾကာင္းကို ရွင္းထားခဲ့ဖူးပါတယ္။ အၾကမ္းဖ်ဥ္း ေျပာရရင္ – က်ေနာ္တို႔ အတိတ္ သမိုင္း တစ္ေနရာမွာ မားစ္ျဂိဳဟ္ ရဲ႕ အရြယ္အစားေလာက္ ရွိမယ့္ အရာတစ္ခုဟာ က်ေနာ္တို႔ ကမၻာကို ဝင္ေဆာင့္ခဲ့ဖူးမယ္။ အဲ့ေတာ့ ကမၻာျဂိဳဟ္ ကေန ေျမသား အလံုးလိုက္၊ ( ဒါမွမဟုတ္ ) အစိတ္အပိုင္းလိုက္ ကြဲထြက္သြားရင္း ( ျဒပ္ဆြဲအားတို႔ရဲ႕ သေဘာ သဘာဝ ေၾကာင့္ ) ကမၻာ့အျပင္ဘက္ အေရာက္မွာ ျဂိဳဟ္ရံ လ အျဖစ္ ဖြဲ႕တည္လာမယ္။ ကမၻာကေန ခြဲထြက္လာခဲ့ ရတာေၾကာင့္ Catastorphe ျဖစ္စဥ္ လို႔ေခၚမယ့္ ( ေဘးထြက္ အက်ိဳး ) ထိခိုက္မႈ တစ္စံုတစ္ရာ ဆိုတာ ရွိခဲ့ပါမယ္။ ဥပမာ – ေပါက္ကြဲျပီးမွ ထြက္လာရတာမ်ိဳး၊ အပူစြမ္းအင္ ေတြ ကုန္မယ္။ အေရြ႕စြမ္းအင္ေတြ ကုန္မယ္။ စသျဖင့္။ အဲ့လို ရွိခဲ့ရတာမို႔ ကမၻာ့ျပင္ပ ေရာက္သြားရတဲ့ တစ္ခ်ိန္က ကမၻာ့ေျမသား စိုင္ခဲ “လ” မွာ ေရပါဝင္ႏႈန္း မရွိသေလာက္ကို နည္းေနပါလိမ့္မယ္ လို႔ GIT က ခန္႔မွန္းခ်က္ ထုတ္ထားတယ္။ GIT က လ တစ္ခုတည္းကို ေျပာေနတာေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ ေနအဖြဲ႔ အစည္း အတြင္းက အျခား ျဂိဳဟ္ေတြ၊ ျဂိဳလ္ရံလေတြ နဲ႔ ပတ္သက္ျပီးလည္း ေျပာထားတာေတြ ရွိတယ္။

ျဂိဳဟ္ေတြရဲ႕ မ်က္နွာျပင္ သေဘာသဘာဝ၊ အဲ့ျဂိဳဟ္ ကမၻာေတြရဲ႕ အတြင္းပိုင္းက အပူခ်ိန္ျမင့္ အရည္ေပ်ာ္မွတ္ ( Melting point ) ၊ ျဂိဳဟ္တိုင္းမွာ ရွိေနက် ျဖစ္တဲ့ မီးေတာင္မ်ားရဲ႕ တည္ေနရာနဲ႔ ေဖာက္ထြက္လာမႈ ပံုစံ၊ – အဲ့ဒါေတြကို ေလ့လာျပီ ဆိုရင္ “ေရ” က မွတ္ေက်ာက္တစ္ခုလို အသံုးဝင္လာျပီ တဲ့။ ဒီ စကားကို ေျပာခဲ့တဲ့သူက ဝါရွင္တန္ျမိဳ႕၊ ကာနက္ဂ်ီ ေကာလိပ္က ဘူမိ-ဓာတု ေဗဒသမား အဲရစ္ေဟာ္ရီ ျဖစ္ပါတယ္။

မီးေတာင္ ေခ်ာ္ရည္စ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားနဲ႔ မတူတာက – လရဲ႕ အတြင္းပိုင္း အရည္ေပ်ာ္တဲ့ ပံုဟာ ေစာနက ေျပာခဲ့တဲ့ သလင္းဖန္ ေက်ာက္ကေလးကို ေရေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား မဆံုးရွံဳးေအာင္ ကာကြယ္ထားေပးသတဲ့။ “ဒီ ေက်ာက္နမူနာေလး ေတြက အမ်ားၾကီး အကူအညီ ရတယ္။ လရဲ႕ အတြင္းပိုင္းမွာ ေရပမာဏ ဘယ္ေလာက္ ပါဝင္ ေနႏိုင္မလဲ ဆိုတာကို က်ေနာ္ တို႔ သိႏိုင္ဖို႔က ဒီ ဟာေလးေတြသာ အားအကိုးရဆံုးပဲ။ ဒီ အဝါေရာင္ သလင္း ေက်ာက္ နမူနာ ေလးေတြ ကလည္း အဲ့လရဲ႕ အတြင္းပိုင္းက လာတာေတြပါပဲ” လို႔ Cleveland ရဲ႕ Case Western Reserve တကၠသိုလ္က သိပၸံအသင္းဝင္ James Van Orman က ေျပာသြားခဲ့တယ္။

စာတမ္းတစ္ေစာင္ ရွိပါတယ္။ “High Pre-Eruptive Water Contents Preserved in Lunar Melt inclusions” လို႔ အမည္ေပးထားတယ္။ ျမန္မာလို ဆီေလ်ာ္သလို ျပန္ၾကည့္ရင္ “လအတြင္းပိုင္းအရည္ေပ်ာ္ ျဖစ္စဥ္မွ ေရွးယခင္ကာလ ေရပမာဏ ပါဝင္ႏိုင္စြမ္း” လို႔ ဆိုႏိုင္မလားပဲ။ ဒီစာတမ္းကို သိပၸံပညာရွင္ ငါးေယာက္ ပူးေပါင္း ေရးၾကပါတယ္။ Hauri, Weinreich, Saal, Van Oman နဲ႔ Malcolm Rutherford တို႔ ျဖစ္ၾကပါတယ္။ အားလံုးက Brown တကၠသိုလ္ကခ်ည္းပဲ။ ဒီစာတမ္းအတြက္ နာဆာက ေထာက္ပံ့ေပးတယ္။ တိတိက်က် ေျပာရင္ ဝါရွင္တန္၊ နာဆာ လကမၻာအဆင့္ျမင့္ သိပၸံ စူးစမ္းေလ့လာေရး စီမံခ်က္ နဲ႔ အာကာသ ဓာတုေဗဒ စီမံခ်က္ (NASA’s Lunar Advanced Science and Exploration Research and Cosmochemistry Programs ) ေတြက ေန ေထာက္ကူေပးပါတယ္။ အလားတူ – ခါလစ္၊ ေမာ့ဖက္က ေအမိ သုေတသန ဗဟိုဌာနမွာ တည္ရွိတဲ့ နာဆာ လကမၻာသိပၸံ ေကာလိပ္ ( NASA Lunar Science Institute ( NLSI ) ) ကလည္း ပံ့ပိုးေပးခဲ့တယ္ ဆိုပါတယ္။

Ref:
NASA-Funded Scientists Make Lunar Watershed Discovery
Moon’s Interior Wet As Earth’s, Rocks Indicate by Mike Wall

About zayya
Just Be. That's Enough! Shared words with Silence.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: